دور سنج یا تاکومتر

دور سنج یا تاکومتر

یکی از دستگاههایی که جهت اندازه گیری سرعت دوران، تعداد دور و سرعت خطی  یک جسم دوار بکار میرود دورسنج/تاکومتر و یا سرعت سنج می باشد. تاکومتر به صورت عمومی برای اندازه گیری سرعت یک جسم متحرک به کار می رود ولی کاربرد اصلی آن، اندازه گیری سرعت دوران یک جسم دوار می باشد. یک نمونه خوب برای تاکومتر دورسنج خودروها می باشد. اگر دقت کرده باشید در جوار عقربه سرعت سنج، عقربه ای وجود دارد که سرعت دوران موتور را بر حسب دور بر دقیقه نشان می دهد که مثال خوبی برای تاکومتر می باشد.

در صورتی که سرعت دوران موتور از حد خاصی بالاتر رود، موتور صدمه خواهد دید و لذا وجود تاکومتر امری ضروری می باشد. دور سنج ها با توجه به کاربرد آن به انواع دورسنج تماسی و غیر تماسی تقسیم می شوند که در مکانهایی که با سرعت بالا مواجه هستیم و یا مواردی که نمی توان با شی تماس برقرار کرد از دورسنج های غیر تماسی استفاده می شود. از دورسنج ها/تاکومترها برای اندازه گیری سرعت موتورهای دوار، فن های متحرک، اندازه گیری سرعت خطوط طولی نظیر نوار نقاله و … استفاده کرد.

انواع دورسنج

۱-دورسنج مکانیکی

این نوع دورسنج های قدیمی برای اندازه گیری سرعت دوران نیاز به تماس با جسم دوار دارند و لذا امکان وجود خطر برای فردی که با آن کار می کند وجود دارد، معمولا در انتهای دستگاه یک برآمدگی دوکی شکل یا اتوانه ای شکل جهت تماس با جسم دوار تعبیه گردیده است که همزمان با افزایش سرعت و تعداد دور بر دقیقه دستگاه با تبدیل این کمیت مکانیکی به الکتریکی برای مثال اتصال زائده به شافت یک آرمیچر میتواند مقدار سرعت و دور بر دقیقه را اندازه گیری نماید. این نوع تاکومترها را می توان به روشهای مختلفی ساخت. برای مثال در صورتی که یک ژنراتور کوچک به شافت دوار موتور متصل نماییم، با چرخیدن موتور، ژنراتور نیز می چرخد و برق تولید می کند. هر چه سرعت چرخش بیشتر باشد، برق بیشتری تولید می شود و لذا بدین ترتیب می توان با اندازه گیری برق تولید شده و کالیبره کردن دستگاه، سرعت چرخش موتور را بفهمیم. تاکو ژنراتور در اصل همان ژنراتور DC با آهنربا می باشد. همان طور که می دانید ولتاژ خروجی این ژنراتور متناسب با سرعت چرخش آن است و معمولا ضریب آن بصورت چند ولت بر ۱۰۰۰دور بیان می شود. سادگی، مقاومت مکانیکی و همچنین اندازه گیری مستقیم سرعت بدون نیاز به محاسبات از مزایای این وسیله می باشد. سیگنال خروجی تاکو ژنراتور دارای ریپل و همچنین حساس به نویز می باشد و با تغییر دما (حساسیت آهنربا به دما) خروجی نیز در سرعت ثابت تغییر می کند. بنابر این قیمت زیاد، دقت محدود و استهلاک زیاد کاربرد این وسیله را محدود کرده است.

۲-دورسنج نوری یا لیزری

این روش در عین سادگی از کاربرد زیادی در بازار کار برخوردار است. در این نوع از سنسور نور بر روی یک نقطه خاص از روتور که در حال حرکت است، فوکوس کرده و همچنین حساسه‌های نوری نیز بر روی روتور قرار دارد که در هر دور زدن یک بار نور را سنس می‌کند. با در نظر گرفتن این دور زدنها در بازه زمانی می‌توان سرعت جسم چرخنده را بدست آورد.

در نمونه های دیگر دورسنج نوری که به استروبوسکوپ معروف هستند از مکانیزم جالبی استفاده کرده به این صورت که در ابزار استروبوسکوپ با فرکانس مختلف میتوان یک فلاش را تحرک کرد و فلاشری شروع به خاموش و روشن شدن و فلاش زدن میکند . در چشم ما با توجه به اینکه در فلاشهای لحظه تصویر را به وضوح میبیند در حالتی که فرکانس فلاش زدن دستگاه با فرکانس چرخش برای مثال یک فن برابر شد ، جسم دوار را به صورت ثابت و بدون حرکت میبیند که از این روش میتوان اولین فرکانس کردش دستگاه که معرف دور بر دقیقه یا rpm است را بدست آورد. از استربوسکوپ جهت تشخیص عیوب سطح ورقها و یا سطوحی که عیوب متوالی و با فاصله زمانی مشخص در خط تولید دارند میتوان استفاده نمود .

کاربرد دور سنج/ تاکومتر/ استروبوسکوپ

•   جهت اندازه گیری سرعت موتورهای دوار غیر قابل دسترس
•   فن های متحرک ,پمپ ها چرخ دنده و ماشین آلات
•   خطوط تولید خودرو
•   دستگاههای پروانه دار
•   کنترل و اندازه گیری سرعت خطوط طولی نظیر نوار نقاله
•  جهت تشخیص عیوب سطح ورقها و یا سطوحی که عیوب متوالی و با فاصله زمانی مشخص در خط تولید دارند میتوان از از استربوسکوپ استفاده نمود .

نکاتی که در انتخاب دورسنج/تاکومتر یا استروبوسکوپ باید به آن توجه کرد:

•    محدوده اندازه گیری تعداد دور
•    سرعت اندازه گیری دور سنج یا دور بر دقیقه
•    نوع مکانیزم که میتواند لیزری ، مکانیکی و نوری باشد
•    پرتابل بودن یا قابلیت نصب دور سنج
•    قابلیت های دستگاه نظیر : قابلیت اتصال به کامپیوتر ، داشتن حافظه داخلی و یا جانبی
•    قابلیت های منحصر به فرد که گاها مورد نیاز است مثلا اندازه گیری دما به همراه دور سنج یا اندازه گیری لرزش به همراه دور سنج در یک دستگاه